Arête (kruisgewelf)

Een kruising van twee voûtes en berceau (tongewelven) van gelijke hoogte.
Een arête (algemeen : scherpe kant) is de snijlijn van twee tongewelven die elkaar loodrecht kruisen.
Het schetsje (Wikipedia) laat dit aardig zien.
Op de foto een kruisgewelf in de Saint-Philibert in Tournus.
Zie ook voûte d'arêtes (synoniem).

Arête - Wikipedia

Saint-Philibert - Tournus

Berceau (tongewelf)

Een gewelfvorm die over de hele lengte dezelfde doorsnede heeft : een arc en plein cintre (rondboog).
Dit tongewelf bedekt de nef (schip) van Saint-Pierre-et-Saint-Paul in Montceau-l'Étoile.
Zie ook voûte en berceau (synoniem).

Berceau - Wikipedia

Saint-Pierre et Saint-Paul - Montceau-l'Étoile

Berceau brisé (spitstongewelf)

Een gewelfvorm die over de hele lengte dezelfde doorsnede heeft : een arc brisée (spitsboog).
Op de foto het spitstongewelf van de nef (schip) van de Saint-Pierre in Brancion.
Zie ook voûte en berceau brisé (synoniem).

Berceau brisé - Wikipedia

Saint-Pierre - Brancion (Martailly-lès-Brancion)

Berceau transversal (dwarstongewelf)

Een tongewelf, dat zo is aangebracht boven bijvoorbeeld de nef (schip) van een kerk, dat de as van dat gewelf loodrecht staat op de as van het schip.
Dat betekent dus één gewelf voor elk travée (travee).
Dat is goed te zien op de foto; alle gewelven in het schip van de Saint-Philibert in Tournus zijn op deze manier gebouwd, d.w.z. tussen elke twee bogen één dwarsgewelf.
Zie ook voûte en berceau transversal (synoniem).

Berceau - Wikipedia

Saint-Philibert - Tournus

Claveau droit (sluitsteen)

De sluitsteen en hoogste steen van een arc (boog), of de sluitsteen en hoogste steen van een voûte (gewelf), op de kruising van de ogives (ribben) van een gewelf.
Zie ook clef de voûte (synoniem)

Claveau droit - Wikipedia

Clef de voûte (sluitsteen)

De sluitsteen en hoogste steen van een arc (boog), of de sluitsteen en hoogste steen van een voûte (gewelf), op de kruising van de ogives (ribben) van een gewelf.
Sluitstenen in gewelven zijn vaak fraai versierd; een heel bekende sluitsteen is er een die ooit een gewelf in Cluny III bekroonde.
N.B.: Het Franse woord voor sleutel kent twee spellingen, die in de diverse plaatjes uit Wikipedia vrolijk door elkaar worden gebruikt; clef en clé.
Zie ook claveau en claveau droit (synoniem).

Musée Ochier - Cluny

Coupole (koepel)

Een voûte (gewelf) met de vorm van een halve bol.
Een koepel kan als grondvlak een vierkant, een cirkel, een ellips of een achthoek hebben.
Het croisée (kruising) of het chœur (koor) wordt vaak afgedekt met een koepel.
De koepel rust doorgaans op trompes (trompen) of pendentifs (pendentieven).
Deze koepel op trompes bevindt zich in de Saint-Martin in Chapaize.

Saint-Martin - Chapaize

Croisée d'ogives (kruisribgewelf)

Deze benaming heeft niets te maken met een croisée du transept (kruising).
Een kruisribgewelf is in principe hetzelfde als een voûte d'arêtes (kruisgewelf), met dien verstande dat op de arêtes (snijlijnen) van de twee gewelven dragende ribben zijn aangebracht die de gewelfkappen dragen.
Overigens kan een kruisribgewelf zowel een kruising van twee tongewelven als van twee spitstongewelven zijn.
Bij dit soort gewelven worden de gewelfkappen pas aangebracht nadat de draagconstructie, bestaande uit de ogives (ribben), is geïnstalleerd.
De gewelfkappen zijn bij het gewone kruisgewelf zelfdragend.
Op de foto de kruisribgewelven in de cellier (voorraadschuur) van de abbaye (abdij) van Cluny.
Zie ook ogive en voûte d'ogives (synoniem).

Cellier - Cluny

Cul-de-four (halve koepel ©)

De vertaling in de titel wordt gevolgd door een © teken; dit betekent, dat die vertaling een eigen vindsel is van mij.

Coupole (koepel) gevormd uit een kwart bol.
Dit type voûte (gewelf) komt veel voor in absides (apsissen) en absidioles (halfronde kapellen).
De foto toont de cul-de-four in de Sacré-Cœur in Paray-le-Monial.

Sacré-Cœur - Paray-le-Monial

Cupiliforme (cupiliforme)

Term ingevoerd door R. Oursel voor een voûte d'arête (kruisgewelf) opgebouwd uit concentrisce lagen stenen, een enkele keer toegepast in Bourgogne.

Demi-berceau (half tongewelf)

Een gewelfvorm die over de hele lengte dezelfde doorsnede heeft : een kwart cirkel.
Deze gewelfvorm wordt soms gebruikt als afdekking van de bas-côtés (zijbeuken) of de tribunes.
Op de foto een half tongewelf van de Saint-Ferréol in Curgy.
Zie ook voûte en demi-berceau (synoniem).

demi-berceau - internet

Saint-Ferréol - Curgy

Lambris (plafondbetimmering)

Houten plafondbekleding van voûtes (gewelven) of van plafonds.
Op deze foto van de farinier van de abbaye (abdij) van Cluny is de lambris zichbaar op de achtergrond, bevestigd op de dakspanten.
In tegenstelling tot de lambris op de foto kan deze ook rijk gedecoreerd zijn, zeker uit later eeuwen (zoals bij het Hospice in Beaune).

Farinier - Cluny

Ogive (rib)

Dragend element, geplaatst op de snijlijn van twee elkaar kruisende voûtes (gewelven).
Een gewelf met deze vorm heet een voûte d'ogives of croisée d'ogives (kruisribgewelf).
De rib draagt in dit geval de gewelfkappen, die bij een voûte d'arêtes (kruisgewelf) zelfdragend zijn.
De foto toont de ribben in een chapelle (kapel) in de Saint-Julien in Sennecey-le-Grand.
Zie ook voûte d'ogives and croisée d'ogives.

Saint-Julien - Sennecey-le-Grand

Pendentif (pendentief)

Een boldriehoek of gewelfzwik die de overgang van een vierkante plattegrond naar een ronde coupole (koepel) mogelijk maakt.
Dit is een duidelijk geval waar één plaatje (Wikipedia) méér zegt dan 1000 woorden!
De pendentifs zijn gemerkt met de letter "a".
De foto toont de pendentieven met trompes (trompen) in de Notre-Dame-de-l’Assomption in Ciel.

Pendentif - Wikipedia

Notre-Dame-de-l’Assomption - Ciel

Plafond (plafond)

Een horizontale vlakke voûte (gewelf), vaak uitgevoerd in hout.
Op de foto het plafond van de Saint-Étienne in Collonge-en-Charollais.

Saint-Étienne - Collonge-en-Charollais

Tailloir (dekplaat)

Vierkante of veelhoekige plaat die een chapiteau (kapiteel) afdekt, en waar een arc (boog) of voûte (gewelf) begint.
Op de foto een mooi bewerkt tailloir aan het portail (portaal) van de Saint-Romain in Saint-Romain-sous-Gourdon.
Zie ook abaque (synoniem).

Saint-Romain - Saint-Romain-sous-Gourdon

Tierceron (lierne)

Een rib in een voûte (gewelf) die niet noodzakelijkerwijs uitkomt bij de clef de voûte (sluitsteen) of niet begint bij een sommier (aanzetsteen), een tussenrib dus.
Tiercerons komen voor in gotische en renaissance gewelven.
Op het plaatje (Wikipedia) zijn de tiercerons duidelijk aangegeven.

Tierceron - Wikipedia

Travée (travee)

In plattegrond (Wikipedia) wordt het travée bepaald door vier colonnes (zuilen); het travée is hier met grijs aangegeven.
Spreekt men over een travée van een voûte (gewelf), schuift het travée een half travée op; in dat geval gaat het om het stuk gewelf dat gedragen wordt door twee zuilen en een arc-doubleau (gordelboog).

Travée - Wikipedia

Trompe (tromp)

Een trompe is een constructie-element uitgebouwd vanuit de hoek van een vierkante opening, dat de overgang vormt van een vierkante naar een ronde of achthoekige opening, die dan op zijn beurt afgesloten wordt met een interne coupole (koepel).
Deze nogal kryptische omschrijving wordt hopelijk verduidelijkt op bijgaande foto.
Op de foto zijn duidelijk de vier kwartcirkelvormige trompes te zien die de koepel onder het clocher (klokkentoren) van de Saint-Pierre-aux-Liens in Curbigny ondersteunen.

Saint-Pierre-aux-Liens - Curbigny

Voussoir (boogsteen ©)

De vertaling in de titel wordt gevolgd door een © teken; dit betekent, dat die vertaling een eigen vindsel is van mij.

Wigvormige steen die gebruikt wordt om een arc (boog) of voûte (gewelf) te bouwen.
Het plaatje, waar i.p.v. voussoir het woord claveau wordt gebruikt, komt van Wikipedia.
Zie ook claveau (synoniem).

Voussoir - Wikipedia